Wpisz czego szukasz i naciśnij enter. Aby zrezygnować wciśnij Esc.

Czym jest wartość (godziwa, rynkowa, inwestycyjna…)?

Określenie wartości danego przedsięwzięcia, technologii, start-up’u czy danego składnika aktywów jest konieczne w różnych sytuacjach. Do najczęstszych należą poszukiwanie inwestora, sprzedaż udziałów czy ubieganie się o kredyt. Wiadomo jednak, że każdy przedmiot ma inną wartość dla różnych osób. Dla przykładu, technologia poprawiająca szybkość składania urządzeń elektronicznych może być wysoką wartość dla producenta tych urządzeń oraz znikomą wartość dla np. rolnika. Jaką wartość zatem powinniśmy mierzyć dokonując wyceny? Odpowiedź, jak to zwykle w biznesie i finansach bywa, brzmi – to zależy. To zależy od celu dla jakiego robiona jest wycena, podmiotu oraz odbiorcy tej wyceny. Za każdym razem jednak konieczne jest dokładne zdefiniowanie jakiego rodzaju wartości szukamy. To zagadnienie w teorii i praktyce finansów to tzw. „standardy wartości”. To właśnie im poświęcony jest dzisiejszy wpis.

Zanim przedstawimy najważniejsze i najczęściej używane standardy wartości chcielibyśmy zaznaczyć, że definicje dla poszczególnych z nich mogą się różnić w zależności od systemu prawnego, wycenianych aktywów oraz osądu autora publikacji.

(Rynkowa) Wartość godziwa

Czasami w literaturze spotyka się rozróżnienie pomiędzy wartością godziwą (fair value), a rynkową wartością godziwą (fair market value). Zdecydowaliśmy się jednak potraktować te dwa pojęcia łącznie. Wynika to ze sposobu ujęcia wartości godziwej zdefiniowanego przez Międzynarodowe Standardy Rachunkowości, które kładą duży nacisk na osadzenie w rynku estymowanej wartości.

Wartość godziwa to „kwota, jaką jednostka otrzymałaby za sprzedaż składnika aktywów lub zapłaciła za przekazanie zobowiązania w rutynowej transakcji dokonanej między uczestnikami rynku na dzień wyceny”. Definicja ta na pierwszy rzut oka wydaje się intuicyjna, jednak należy ściśle rozumieć co oznaczają wg. MSSF poszczególne sformułowania.

Przed wyjaśnieniem poszczególnych elementów chcielibyśmy zwrócić uwagę na jedną istotną kwestię. Wartość godziwa bierze pod uwagę cechy danego przedmiotu, lecz nie uwzględnia charakterystyk danego nabywcy czy danej transakcji. W związku z tym m.in. koszty transakcyjne są pomijane.

Rynek

Pierwszym warunkiem, który implikują wytyczne MSSR, jest to, że w ogóle istnieje aktywny rynek dla wycenianego rozwiązania, co w przypadku wyceny technologii nie zawsze jest oczywiste. Rynek musi spełniać również określone wymagania. Na początku należy zidentyfikować rynek podstawowy, który charakteryzuje się największą ilością transakcji oraz największą aktywnością odnośnie danego typu aktywa. Jeśli taki rynek nie istnieje, wykorzystuje się tzw. najkorzystniejszy rynek – tj. taki rynek, na którym wyceniany przedmiot osiągnąłby najlepszą cenę.

Uczestnicy rynku

Żeby możliwy był pomiar wartości godziwej, uczestnicy rynku tj. kupujący i sprzedający muszą charakteryzować się następującymi cechami:

  • być niezależni od siebie,
  • posiadać wiedzę w zakresie racjonalnego działania na rynku i zawierania transakcji,
  • posiadać zdolność do zawarcia transakcji (brak przeszkód prawnych, zapewnione finansowanie, umiejętność operacyjna przeprowadzenia transakcji itp.),
  • wyrażać chęć do zawarcia transakcji bez presji i przymusu.

Zwyczajna transakcja

Wartość godziwa określana jest w odniesieniu do tzw. zwyczajnej transakcji (orderly transaction). Oznacza to, że dany składnik aktywów musi być oferowany na rynku przez pewien czas potrzebny do przeprowadzenia skutecznych działań marketingowych. Co więcej, transakcja taka nie może być wymuszona tj. oferujący musi dobrowolnie chcieć zawrzeć transakcję i nie być związany koniecznością natychmiastowej sprzedaży (fire sale) lub konieczności likwidacji.

W przypadku, gdy transakcja przeprowadzana jest pod presją i nie ma wystarczającej ilości czasu na prowadzenie działań marketingowych, cena możliwa do uzyskania na rynku będzie zaniżona.

Najlepsze i w najwyższym stopniu wykorzystanie aktywów

Nawet na stosunkowo jednorodnym rynku, każdy z podmiotów w nieco inny sposób może postrzegać wartość danego składnika aktywów ze względu na fakt istnienia różnych możliwości wykorzystania. Do określania wartości godziwej przyjmuje się założenie o najlepszym i w najwyższym stopniu wykorzystaniu (highest and best use). Oznacza to, że wykorzystanie jest „fizycznie możliwe, zgodne z prawem i wykonalne w kategoriach finansowych”. Podobnie jak w przypadku rynku, uznaje się, że dotychczasowe wykorzystanie było tym optymalnym, o ile nie istnieją czynniki pozwalające twierdzić inaczej.

Ciekawa sytuacja występuje, gdy najlepsze i w najwyższym stopniu wykorzystanie wycenianego składnika aktywów możliwe jest w połączniu z innymi aktywami (np. technologia z siecią dystrybucji). W takiej sytuacji, wartość godziwą składnika oblicza się zakładając, że uczestnik rynku jest w stanie zdobyć komplementarne elementy.

W przypadku unikalności innych aktywów (np. sieć dystrybucji lub inne technologie które nie są powszechne wśród uczestników rynku), założenie o pomijalności kosztów transakcyjnych może być dyskusyjne.

Wartość inwestycyjna

Wartość inwestycyjna określana jest z pespektywy konkretnego inwestora – użytkownika wyceny. Bierze ona zatem pod uwagę, oprócz charakterystyk danego składnika aktywów, również charakterystyki związane z samą transakcją oraz inwestorem. Wśród głównych różnic dlaczego wartość godziwa oraz wartość inwestycyjna różnicą się możemy wymienić:

– różnice w przewidywaniach odnośnie przyszłych przepływów pieniężnych,
– synergie związane z posiadaniem komplementarnych składników aktywów (na przykład odpowiednia sieć dystrybucji),
– koszty transakcyjne związane z zastosowaniem danego składnika aktywów przez inwestora,
– różnice w sytuacji podatkowej,
– różnice w percepcji ryzyka.

Wartość wewnętrzna (fundamentalna)

Wartość wewnętrzna (lub czasem wartość fundamentalna) to „prawdziwa” wartość danego składnika aktywów, która bierze pod uwagę wyłącznie kluczowe czynniki z nim związane. Na wartość wewnętrzną nie mają wpływu cechy charakterystyczne danej transakcji, ani danego inwestora, a także pominięta jest kwestia bieżącej ceny na rynku. Wartość wewnętrzna to zatem taka wartość, która odzwierciedla to jaka powinna być cena biorąc pod uwagę obiektywnie traktowane czynniki (np. ryzyko, oczekiwania dotyczące przepływów pieniężnych itp.). Jest to wartość, którą można znaleźć w raportach analityków giełdowych w odniesieniu do spółek notowanych na rynkach. Jeśli oszacowana wartość wewnętrzna jest wyższa od obecnej ceny na rynku, oznacza to sygnał kupna. Podyktowane jest to założeniem, że w długim terminie cena dąży do wartości wewnętrznej ze względu na dużą ilość racjonalnych i dobrze poinformowanych uczestników rynku.

Wartość rynkowa

Wartość rynkowa w przypadku aktywnego rynku giełdowego to aktualna cena po jakiej można sprzedać/nabyć dany składnik aktywów. Sytuacja jednak jest zgoła inna w przypadku, gdy rynek dla danego dobra jest incydentalny. Tak jest na przykład na rynku nieruchomości. Sytuacja komplikuje się jeszcze bardziej, gdy wyceniany składnik aktywów jest unikatowy, a więc nie istnieje rynek dla podobnych aktywów. Przykładem takiej sytuacji jest wycena innowacyjnych spółek niepublicznych oraz startupów. W takim przypadku wartość rynkowa pokrywa się z wartością godziwą. Taki pogląd (w szczególności dla nieruchomości) ugruntowany jest w dokumencie Polskiej Federacji Rzeczoznawców Majątkowych.

Przedstawione powyżej standardy wartości są najczęściej wykorzystywane w praktyce wyceny. W kolejnych wpisach zajmiemy się tym, jak mierzyć wartość, czyli przedstawimy metody wyceny.

Zdjęcie stworzone przez Jason Devaun / licencja CC BY

Podobne wpisy