Wpisz czego szukasz i naciśnij enter. Aby zrezygnować wciśnij Esc.

Zdefiniowanie przedmiotu wyceny jest podstawowym krokiem każdego procesu wyceny, niezależnie od tego czy wyceniamy technologię, przedsiębiorstwo, czy np. środek trwały. Precyzyjne zdefiniowanie przedmiotu wyceny pomaga wskazać kierunki analizy rynku, może sugerować metodę wyceny, czy nawet z góry warunkować modelowe założenia.

Wycena technologii – od czego zaczać?

Pierwszym krokiem pomocnym do zdefiniowania technologii jako przedmiotu wyceny może być określenie jej statusu prawnego. Jest to szczególnie istotne w przypadku technologii będących na wczesnym etapie rozwoju, stanowiących wynik prac badawczo-rozwojowych prowadzonych w jednostkach naukowych i będących przedmiotem procesu komercjalizacji. Można tu wskazać pewną analogię do procesu wyceny nieruchomości. Ta sama nieruchomość może mieć różną wartość w zależności od zakresu wyznaczonego przez prawa rzeczowe związane z nieruchomością, takie jak własność, współwłasność, użytkowanie wieczyste, czy np. hipoteka. W przypadku technologii w celu określenia przedmiotu wyceny najczęściej wykorzystuje się przyjęty sposób ochrony własności intelektualnej. Podstawowe warianty ochrony własności, jakie mogą określać przedmiot wyceny, to patent, zgłoszenie patentowe oraz know-how. Krótką charakterystykę powyższych przedmiotów wyceny określono poniżej.

Wycena patentu

Zgodnie z Ustawą Prawo własności przemysłowej z dnia 30 czerwca 2000 r. poprzez uzyskanie patentu nabywa się prawo wyłącznego korzystania z wynalazku w sposób zarobkowy lub zawodowy na całym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Zakres przedmiotowy patentu określają zastrzeżenia patentowe, zawarte w opisie patentowym, a maksymalny czas ochrony wynosi w Polsce 20 lat od daty dokonania zgłoszenia wynalazku w Urzędzie Patentowym RP. Powyższa definicja warunkuje kilka istotnych założeń dla procesu wyceny.

Po pierwsze, ochrona patentowa ma charakter terytorialny, tzn. obowiązuje jedynie na terenie kraju, gdzie patent został przyznany, uniemożliwiając w ten sposób swobodne korzystanie z wynalazku podmiotom trzecim na danym obszarze. W efekcie zakłada się, iż potencjalne pożytki z tytułu korzystania z opatentowanego wynalazku uzyskiwane będą jedynie na obszarze ochrony patentowej.

Po drugie, jest ona ograniczona czasowo, a podtrzymanie ochrony wymaga ponoszenia określonych kosztów, specyficznych dla danego kraju i roku ochrony. Należy mieć jednak na uwadze, iż pomimo iż znany jest maksymalny czas ochrony patentowej, to może on różnić się od okresu uzyskiwania korzyści z tytułu korzystania z wynalazku z uwagi na rozbieżność pomiędzy jego ekonomicznym i prawnym cyklem życia.

Finalnie, istotna jest także siła ochrony wynalazku, związana z zastrzeżeniami patentowymi, które wyznaczają zakres przedmiotowy prawa wyłącznego z patentu na wynalazek. Będzie ona bowiem warunkować realną ochronę wynalazku przed wpływem konkurencji (np. możliwością obejścia zastrzeżeń patentowych) i w efekcie przekładać się na wspomniany już jego ekonomiczny cykl życia. Należy mieć jednak na uwadze, iż nawet najsilniejsza ochrona patentowa nie gwarantuje pozycji monopolistycznej przez cały okres ochrony. Z tego względu istotne znaczenie dla modelu wyceny ma analiza konkurencji i możliwego jej oddziaływania na przedmiot wyceny.

Wycena zgłoszenia patentowego

Zgłoszenie patentowe nie jest jednoznaczne z uzyskaniem patentu, ale stanowi początek procedury patentowej. Z uwagi na fakt, iż w przypadku przyznania patentu, bieg ochrony patentowej rozpoczyna się od momentu wpłynięcia prawidłowego zgłoszenia do Urzędu Patentowego, powyższemu zgłoszeniu przysługuje ochrona tymczasowa. Uprawniony z patentu może zatem dochodzić roszczeń z tytułu naruszenia patentu począwszy od dnia, kiedy Urząd Patentowy dokonał ogłoszenia o zgłoszeniu wynalazku, a w przypadku powiadomienia osoby naruszającej patent o dokonanym zgłoszeniu, także od daty powiadomienia . W efekcie wycena zgłoszenia patentowego jest często metodologicznie zbliżona do wyceny patentu, z tą jedną różnicą, iż uwzględnienia niepewności związanej z powodzeniem procedury patentowej i przyjęciem monopolistycznej pozycji w zakresie danego wynalazku.

Zgłoszenie patentowe daje także zgłaszającemu prawo do korzystania z prawa pierwszeństwa przy dokonywaniu takiego samego zgłoszenia w innych państwach będących członkami Związku Ochrony Własności Przemysłowej wg Konwencji Paryskiej. Oznacza to m.in., iż w ciągu 12 miesięcy od daty zgłoszenia zgłaszający posiada pierwszeństwo w realizacji procedury patentowej danego wynalazku za granicą przed innymi podmiotami, które dokonały zgłoszeń po dacie pierwszeństwa. W okresie tym zgłaszający podejmuje ostateczną decyzję o ochronie wynalazku w wybranych krajach. Wycena dokonywana w okresie do 12 miesięcy od daty zgłoszenia, powinna zatem uwzględniać także wartość wynikającą z prawa pierwszeństwa, tj. możliwości uzyskania ochrony i korzyści finansowych za granicą.

Wycena Know-how

Pojęcie know-how nie posiada prawnej definicji. Dla potrzeb wyceny można jednak spojrzeć na know-how jak na nieujawnione informacje techniczne lub technologiczne, które posiadają wartość gospodarczą. Istotny jest tutaj poufny charakter know-how. Jeśli technologia nie jest chroniona patentem, a równocześnie jej istota została przedstawiona publicznie (np. w prasie specjalistycznej, na konferencjach naukowych), co pozwala na jej odtworzenie przez znawcę, to nie można mówić o istnieniu know-how i przypisywaniu mu wartości. W kontekście wyceny istotne jest zatem określenie jakie działania zostały podjęte w celu zachowania poufności know-how i czy będą one wystarczające dla zachowania tajemnicy.

Z uwagi na poufny charakter know-how, w modelu wyceny odrzucić należy możliwość licencjonowania praw do technologii. Przyjęty model komercjalizacji musi zakładać wykorzystanie technologii przez jeden podmiot czy to poprzez sprzedaż know-how, czy też wniesienie do spółki, która będzie go wykorzystywać. Uregulowanie obrotu poufną wiedzą techniczną możliwe jest na podstawie umowy know-how. W umowie tej jedna ze stron zobowiązuje się do przekazania określonych informacji składających się na know-how, druga zaś – do zapłaty za uzyskane informacje i zachowania ich
w tajemnicy.

Powyższa lista nie jest kompletna, ale stanowi jedynie przykład kategorii, jakie można zastosować w procesie definiowania przedmiotu wyceny, równocześnie wskazując jak bardzo nieprecyzyjne może być określenie „wycena technologii x”. W praktyce spotkać można także takie sposoby definiowania przedmiotu wyceny jak np. wynik prac B+R, wynalazek, portfel patentów, zespół technologiczny, czy umowa licencyjna na korzystanie z technologii.

Podobne wpisy